Friday, July 21, 2017

Swimming pool to pond conversion




A disused former hotel pool next the esearch centre facilities at HCMR Anavissos, Greece: Potential for a pond restoration project? (Drone Photo by Manos Sperelakis, May 2017)

HCMR swimming pool to pond conversion/ Μετατροπή ξενοδοχειακής πισίνας σε λιμνίο για την περιβαλλοντική εκπαίδευση

HCMR, Anavissos, July 2017

This short proposal dwells on the potential, the benefits and opportunities in converting a former hotel pool into a pond for environmental education purposes (this draft proposal is published in Greek in order to assist in discussion and local action).


Μετατρέποντας μια ξενοδοχειακή πισίνα σε λιμνίο στο ΕΛΚΕΘΕ Αναβύσσου.

Εδώ θα αναφερθούμε στην ιδέα της μετατροπής μιας εγκαταλελειμμένης ξενοδοχειακής πισίνας σε «υγρότοπο» για την περιβαλλοντική εκπαίδευση. Η αρχική ιδέα είναι να προωθηθεί μια απολύτως μινιμαλιστική παρέμβαση ενώ στο μέλλον θα μπορούσε να γίνει μια πιο δημιουργική ανάπλαση (βλ. παραδείγματα στα παρακάτω links). 

Σκοπός και ιστορικό της ιδέας
Ο στόχος μας είναι η προσεκτική και σταδιακή δημιουργία χώρου περιβαλλοντικής εκπαίδευσης που παρουσιάζει «φυσικά στοιχεία» υγροτοπικού περιβάλλοντος (λιμνίο, φυσική βλάστηση, άγρια χλωρίδα και μικρο-πανίδα) δίπλα στα κτήρια του ΕΛΚΕΘΕ στην Ανάβυσσο Αττικής.

Από την εποχή της εγκατάστασης μας στο νέο συγκρότημα Τρίτων στην Ανάβυσσο (καλοκαίρι 2002) η εγκαταλελειμμένη πισίνα του πρώην ξενοδοχείου έχει παραμείνει τελείως αδιαμόρφωτη. Γεμίζει με αβαθές νερό με τις χειμερινές βροχές και διατηρεί έναν εξελισσόμενο μικρό υγρότοπο - ένα "νέο οικοσύστημα" με το τεχνητό δάπεδο της πρώην πισίνας (novel ecosystem κατά Moyle). Έχουν αναπτυχθεί μερικά είδη υδρόβιων φυτών και ένας καλαμιώνας με ψαθιά, βούρλα και άλλα ιθαγενή υδρόβια φυτά που προφανώς έφεραν στην θέση αυτή τα μεταναστευτικά πουλιά. Δεν έχει γίνει ποτέ εκούσια παρέμβαση εισαγωγής ειδών από μέλη του ΕΛΚΕΘΕ. Η περιοχή έχει πολύ μεγάλο πληθυσμό από πρασινόφρυνους (Bufo viridis) ένα προστατευόμενο είδος αμφιβίου. Μια απρόσμενα συνάθροιση μικρο-πανίδας υδρόβιων εντόμων που περιλαμβάνει και αρκετά είδη λιβελούλων (οδοντόγναθα) δίνει ζωντάνια στα νερά. Το 2017 παρουσιάστηκαν και χρυσόψαρα (Carassius auratus). Για 15 χρόνια η "πρώην πισίνα" εμπλουτίζεται και εποικίζεται από διάφορα είδη που βρίσκουν νερό και ζωή. Στην περιοχή έχουν παρατηρηθεί να πίνουν νερό ή να τρέφονται περισσότερα από 15 είδη πουλιών (σουσουράδες, δασότρυγγες, φυλλοσκόποι, τσιροβάκοι, χελιδόνια, κ.α.). 

Προφανώς ως έχει σήμερα - στους περισσοτέρους από εμάς- θυμίζει... "χαβούζα και πολλοί φοβούνται για τα κουνούπια". Υπάρχουν όμως κάποιοι από τον Τομέα Εσωτερικών Υδάτων όπως και ορισμένοι βιολόγοι και περιβαλλοντολόγοι του Ινστ. Ωκεανογραφίας που "απολαμβάνουν" το «λιμνιο του ΕΛΚΕΘΕ».

Έχουν γίνει συζητήσεις και σκέψεις - μεταφέρουμε μερικές πρόχειρα και ανεπίσημα εδώ. 

Περιορισμοί 

Υπάρχουν κάποιοι πολεοδομικοί περιορισμοί για αυτό σε αυτό το δοκιμαστικό στάδιο σχεδιασμού θέλουμε να κινηθούμε πολύ προσεκτικά και λιτά χωρίς νέες κατασκευές, και ουσιαστικά χωρίς καμία σημαντική δομική αλλαγή.

Αρχικό σχέδιο

Τα βασικά βήματα για το πρώτο στάδιο ανάπτυξης έχουν ως εξής:

α) βαφή του δαπέδου και τοιχίων της πρώην πισίνας σε γήινα χρώματα - καφέ και πράσινο- για να δοθεί η εντύπωση φυσικού εδάφους-βλάστησης.
β) Επένδυση τοιχίων της πισίνας με κοινά καλάμια ή καλαμωτές για να την προσομοίωση τους σε «καλαμιώνα».
γ) Παρακολούθηση των νερών και απομάκρυνση της άλγης - πειραματική διαχείριση το λιμνίου με εισαγωγή ψαριών για την μείωση των κουνουπιών καθώς και άλλον πιλοτικών ενεργειών προσαρμοζόμενης διαχείρισης. Θα υπάρξουν και πειραματικές παρεμβάσεις για την διαχείριση-μείωση των κουνουπιών (συνεργασία με ειδικούς εντομολόγους).

Θέματα

Κουνούπια. Στην περιοχή Σαρωνίδας-Αναβύσσου υπάρχουν για μεγάλο διάστημα χρόνου σημαντικοί πληθυσμοί κουνουπιών, στο ΕΛΚΕΘΕ αυτό ΔΕΝ οφείλετε αποκλειστικά στην πισίνα/λιμνίο. Αρδεύονται κήποι και υπάρχουν πολλές μικρές επιφάνειες νερού που αποτελούν ανενόχλητους χώρους αναπαραγωγής κουνουπιών. Αντίθετα η πισίνα-λιμνίο έχει τα τελευταία 15+ χρόνια μετατραπεί σε "ζωντανό οικοσύστημα" - ήδη υπάρχει σημαντικός αριθμός εντομοφάγων ζώων εκεί- εντόμων, αμφιβίων, πουλιών. Τα οδοντόγναθα (λιβελούλες) για παράδειγμα είναι μια σημαντική «βιολογική καταπολέμηση» κατά των πληθυσμών κουνουπιών.  

H αντίληψη ότι εξαφανίζοντας τους υγρότοπους φεύγουν και τα κουνούπια είναι βαθύτατα λανθασμένη. Πολυάριθμες έρευνες στο εξωτερικό δείχνουν ότι ένας υγιής υγρότοπος με πλούσιο τροφικό πλέγμα παράγει πολύ λιγότερα κουνούπια από τα ρηχά και κατακερματισμένα περιοδικά νερά «αποξηραμένου υγροτόπου» ή αρδευόμενων εκτάσεων όπου λείπουν οι φυσικοί θηρευτές των κουνουπιών (έντομα, ψάρια, αμφίβια, πουλιά). Οι υγρότοποι με πιο μόνιμη κάλυψη νερού δεν παράγουν τις μεγάλες ποσότητες κουνουπιών που χαρακτηρίζουν μικρές συλλογές πρόσκαιρων νερών, ειδικά σε συνθήκες θερινής ανομβρίας. Ακόμη και οι πεταμένοι τενεκέδες και λάστιχα αυτοκινήτων ή άλλα σκουπίδια που δημιουργούν μικροσυλλογές νερού μπορούν να παράγουν πολύ περισσότερα κουνούπια από έναν καλαμιώνα. Κάθε υγροτοπικός οικότοπος έχει διαφορετική σύνθεση και παραγωγή κουνουπιών.

Ως περιβαλλοντολόγοι και ευαισθητοποιημένοι πολίτες εμείς στο ΕΛΚΕΘΕ θα πρέπει να είμαστε οι πρώτοι που θα αναδείξουμε την σημασία και προστασία των μικρών υγροτόπων (τεχνητών και φυσικών). Η διαχείριση του Λιμνίου του ΕΛΚΕΘΕ είναι ένα τέτοιο δημιουργικό βήμα. 

Διαχείριση
Την λιμνολογική διαχείριση θα αναλάβει μικρή ομάδα ειδικών του τομέα Εσωτερικών Υδάτων και άλλων ενδιαφερόμενων μελών του ΕΛΚΕΘΕ. Η Μονάδα Εκπαίδευσης θα αναλάβει το πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Μια επιτροπή εντός της Μονάδας Εκπαίδευσης θα εξετάσει την εισαγωγή ειδών πανίδας – χλωρίδας καθώς και τα σενάρια διαχείρισης. Θα υπάρξει και εξωτερική συνεργασία ειδικών: Έχουμε είδη επικοινωνία με εντομολόγο που διαχειρίζεται ζητήματα κουνουπιών στην Κύπρο και συνεργάζεται με τον Τομέα Εσωτερικών Υδάτων. Το όλο «πείραμα» και η προσαρμοζόμενη διαχείριση του θα παρακολουθείται επιστημονικά και θα δημοσιευθεί (είναι η πρώτη προσπάθεια τέτοιου είδους ενεργειών ανάπλασης στην Ελλάδα).

Ασφάλεια
Ο υγρότοπος θα παραμείνει με πολύ αβαθή νερά – πάντα κάτω από 30 cm βάθος (συνεπώς το ζήτημα ατυχημάτων σε υδάτινο σώμα δεν υφίσταται). Προφανώς δεν θα γεμίζει ποτέ όλος ο χώρος της πρώην πισίνας – είναι πλέων αβαθές λιμνίου. Κάποιες περιόδους του θέρους θα ξεραίνεται για λόγους διαχείρισης (όπως ξεραίνονται και πολλά φυσικά λιμνία). Θα ασφαλιστεί με απλές παρεμβάσεις (περιμετρικό πλέγμα) για να μην υπάρχει ενδεχόμενο ατυχήματος πτώσεων στον χώρο από επισκέπτες. Θα καθαρίζεται τακτικά από σκουπίδια.



Μερικά αποτελεσματικά παραδείγματα:

http://www.humanesociety.org/news/magazines/2010/07-08/pool-to-pond_makeover.html?referrer=https://www.google.gr/

http://www.kmc.nsw.gov.au/Current_projects_priorities/Key_priorities/Environment_sustainability/Our_community_programs/WildThings/Pool_to_Pond

http://kilk.com/pond/

http://permaculturenews.org/2009/07/21/convert-your-eco-unfriendly-swimming-pool-into-a-biologically-active-and-attractive-fish-farm/

http://permaculturenews.org/2011/10/28/urban-pool-to-pond-conversion-two-year-progress-report/

HCMR pool in late June 2017. / Λιμνίο του ΕΛΚΕΘΕ Ιούνιος 2017. 

HCMR pool in late June 2017. / Λιμνίο του ΕΛΚΕΘΕ Ιούνιος 2017. 

Green toads are abundant at the former pool. Young ones in late June 2017. / Πρασινόφρυνοι στο Λιμνίο ΕΛΚΕΘΕ Ιούνιος 2017.


Thursday, June 29, 2017

European Spirlins: More species needed!

Still unnamed "Spercheios Sperlin", unique to the Spercheios River (we will soon name it). This one caught in spring near Lamia (note the "beak-like" mark near the upper-mid body...egret maybe?).

Athens, June 30th 2017

I do not advocate splitting for conservation's sake. Splitting is when a former species is "split" into more after further investigation.  A species, based on the phylogenetic species concept (PSC), must be proven to be  a unique evolutionary line. The PSC considers species as the smallest diagnosable cluster of individuals within which there is a parental pattern of ancestry and descent - even if this separation is rather recent or limited to one or very few morphological or genetic characters. So there are no longer any SUBSPECIES in this species concept! Gone are the days of the subspecies....And the PSC is dominating zoology (except birds, not yet). 

So the chromosomal chemistry is used to initially explore differences, track isolated populations and describe distinct and descrete lineages. The molecular work also explores the relatedness and estimated closeness of ancestral relationships. Its an interesting world: molecular techniques now describe animals and plants: a new microscopic natural history! 

In our recent paper, a large group of scientists explored the phylogenetic relationships and taxonomy of the spirlins (also known as schneiders or riffle daces) in the genus Alburnoides. (They are very similar -looking stream fishes, like the shiners in America).

Molecular analysis revealed 17 Eurasian lineages divided into two main clades, termed the Ponto-Caspian and European. Lineage richness is closely connected with the existence of known glacial refugia and long-term isolated basins. We advocate that there is an "underestimation of species richness" in the genus Alburnoides: the genetic analyses support the validity of 11 morphologically accepted species; apart from them, four phylogenetic lineages requiring descriptions as separate species were revealed.

The distribution area of the nominotypical species A. bipunctatus sensu stricto is newly defined. This means Greece will no longer have the nominate species. The southern Balkans are restated as a hotbed of Alburnoides speciation. The Albanian river systems, as well as the wider Ponto-Caspian basin exhibit complications among definite species delineations and gaps in understanding of the evolutionary processes; these areas require further investigations. A. ohridanus shows high divergence from the A. prespensis complex (the Aoos river fishes are in the "A. prespensis complex" but not officially described or named yet). The unnamed species from the Sperchios river is re-confirmed to have remarkable genetic distance from all others. 

Please read our paper at:

A_multilocus_assessment_of_nuclear_and_mitochondrial_sequence_data_elucidates_phylogenetic_relationships_among_European_spirlins


Thessalian Sperlin - related to the Strymon Sperlin (soon to become valid as Alburnoides thessalicus). (Pic from collecting expedition with my Czech colleagues). Note that the dead fish in the bottom shows more intense pigmentation. (God please forgive me for all the harm I have caused to the long-suffering fishes; just felt that for a moment). 

Strymon Sperlin, now officially Alburnoides strymonicus. (Pic from the Aggitis tributary in recent years).

The enigmatic "Prespa Complex Sperlin" from the Aoos River, still unnamed. We advocate calling them Αlburnoides. cf prespensis until further study. (Picture from the Aoos work in 2005 with my friend Uwe Dussling).

Saturday, May 6, 2017

Coastal nature conservation in Qatar



I have spent only a few days in the wilds of Qatar but I am sure anyone wanting an escape can find nature there. This small country does have a wonderful wilderness desert and subtropical beaches - even bird-rich wetland oases. Fuwairit beach is one of the dozen or so lagoons with mangroves, its well worth a visit in the northern part of Qatar.

Here I share some photos I took during one of our most exciting expeditions (April 24th to 28th, 2013). Please read our paper on the birds of the coastal area of Fuwairit for a scientific conservation opinion of things: 


And please, if you live in the Gulf, get involved in nature conservation. 


Doha - Like any other middle eastern city.

Research camp at Fuwairit Lagoon 2013.

Famous for its sea turtles.

Helping build the researchers' and volunteers' lodgings on Fuwairit beach. Temporary but luxourious!

Fuwairit beach, tide receding.

Fuwairit lagoons mangroves. Young, regenerating fast. An oasis. 

Migrant leaf warbler on the mangrove.

Migrant Acrocephalus warbler on mangrove.

Tiny bubble crab diggings in the Fuwairit mangrove.
Fuwairit lagoon's mangrove channels. Although a very small place, it gives an exotic tropical feel. 

I watched grey mullet, niddlefish, toothcarps and many other fishes surge with the tidal water through the mangrove.

The shallow marine waters of Fuwairit are a fun place for a snorkel tour. Tropical marine life abounds. 

Although there are very few rocky or coral structures in the shallows, some fish, crabs and cuttlefish are easily seen. These are cardinal fishes.

Sea grass beds are interesting. They also attract fish, like these Mojarras. 

At the country's northern tip is the Al Shamal area, a fascinating spit and dune island system with extensive tidal wetlands and mangroves. 
Al Shamal spit with beach dune vegetation. 


Flowering Grey Mangrove.
Fascinating parasite Cistanche sp. - it lives off the roots of Arthrocnemum
Salt marsh plant.
West coast, somewhere near Ras Abrouq. Interesting formations and a remarkable tide.
On Qatar's west coast the beaches are sometime full of tiny shells. 
Qatar's west coast beaches.

Sunrise at Fuwarit research camp.

Finally, if you are interested in our work in the area you can download our first report below. We had mixed results with the local authorities. We sincerely hope they continue working for conservation.

Qatar_Turtle_Management_Project_Inception_report




Friday, March 10, 2017

Anyone seen a giant water bug in Greece?





The Giant Water Bug, Lethocerus patruelis (Stål, 1855), is a huge aquatic insect belonging to the family Belostomatidae. It is the only species of this family living in Europe, where it is known from the Balkans (Albania, Bulgaria, Croatia, Greece, FYROM, Montenegro, Romania, Serbia, Turkey) and perhaps Hungary (doubtful) (Polhemus 1995; Protić 1998; Perez Goodwyn 2006; Fent et al. 2011). It has only recently been recorded in Italy (Bacchi & Rizzotti Vlach 2005). It is said to have a "chorotype" restricted to the Indo-Mediterranean, with exclusion of North Africa and the W-Mediterranean (see Vigna Taglianti et al. 1999). (I guess chorotype refers to its natural biogeographical range....anyway...).

However, although I am not an expert - little is known about the bug in Greece.If anyone has any sightings of this species from Greece especially the south or the islands we would be interested.

My personal experience, as a bird and fish enthousiast (not an entomologist) is that they are commoner in the North of Greece (using ricefields, lowland wetland areas). I have seen them in Dadia, Evros (see photos below), Lyra (Evros) and once in the Kefallonia (a museum specimen in fact). I have friends who have seen them as far south as the Sperchios - where they may be common. Whatever the case, I think they are not abundant or even common in the southern half of the country. For many years for example in the Amvrakikos I did not see one (although I think it has been mentioned to exist there). Also I have never seen or know of anyone how has seen the species in small wetlands. It could be vulnerable to dessication of wetlands - who knows...

Anyway we should start treating bugs, fascinating bugs like this, as important biodiversity indicators - and people can participate.

As the cyberworld grows there are interesting citizen-support tools for identification and dissemination from amateurs see this:
http://www.whatsthatbug.com/2013/05/20/giant-water-bug-from-greece/


Also as I was recently informed by Bulgarian scientists:

An article published in the open access journal Zookeys provides detailed information on karyotype, the chromosome behavior, and the male reproductive system of the largest European water insect Lethocerus patruelis. Interesting insights into the life habits and the distribution of the species on the Balkans are also presented. During the last ten years, there are many new records of this species in Southern Bulgaria, perhaps providing evidence that the giant water bug is expanding its territory northwards. Such a wide and abundant distribution of the species in these regions would be a further sign of the recent changes of European bug fauna caused by climate change and an important clue for the effects of global warming. For more information see: Grozeva, S. et al. (2013) Sex chromosome pre-reduction in male meiosis of Lethocerus patruelis (Stål, 1854) (Heteroptera, Belostomatidae) with some notes on the distribution of the species. ZooKeys 319 (Special issue: Advances in Hemipterology): 119-135 (doi: 10.3897/zookeys.319.4384)

One last thing: 
The East Asian closely related species is well known as an edible species in a number of different Southeast Asian cuisines. Internet sources say the insect tastes like scallops or shrimp.


Lethocerus patruelis in the village of Dadia, Evros (Northeastern Greece, Summer 2009).

Lethocerus patruelis as found by me under a streat light in the village of Dadia (Summer 2009).